Terug Volgende

De MensenRechtenKunstroute staat middenin het hier en nu

Gepubliceerd op 10 maart 2021

Auteur: Sophie Jansen

Afbeelding: Inge Reisberman - videostill Periculum uit de serie Respice Finem


Vanaf 6 juni is Leiden een wandelroute en drie tijdelijke openbare kunstwerken rijker. De MensenRechtenKunstroute wordt georganiseerd door de Leidse afdeling van Amnesty International, in samenwerking met Ars Aemula en Ekklesia, en wordt ondersteund door het Lucas van Leyden Fonds. Drie Leidse kunstenaars – Emma van Noort, Izaak Zwartjes en Inge Reisberman – lieten zich door een bepaald mensenrecht inspireren en dragen met nieuw werk bij aan de route. LUCAS sprak organisatoren Frans Vos en Hilde van Dijk over de geschiedenis en het heden van mensenrechten in onze stad, en over de manier waarop kunst onderdeel is van de route.

Frans: ‘Onze werkgroep bestaat uit vijf mensen, allen betrokken met Leiden en met een warm hart voor het belang van mensenrechten in deze tijd. De route bestaat uit locaties waar historisch heel veel verbindingen met mensenrechten zitten terwijl het nu natuurlijk ook een heel groot thema is. Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst zijn belangrijke onderwerpen waar dagelijks politiek debat over is. Om daar juist vanuit de kunstwereld een dimensie aan toe te voegen vond ik heel erg interessant.’

LUCAS: Hoe ontstond dat idee?

Frans: ‘Dit soort wandelingen heb je ook in andere steden. Die in Vlaardingen had een verbinding met kunst. Wel op een hele andere manier dan wij en gedurende slechts één weekend, maar dat zette ons wel aan het denken over hoe we de route zouden kunnen verrijken. Dat idee ontwikkelde zich en intussen zagen we wat er in het Singelpark gebeurde, dat vonden we ook heel interessant. Inmiddels hadden we al contact met het Lucas van Leyden Fonds. Zij hebben geholpen om ons idee verder vorm te geven. We konden het zelf aanpakken maar hebben heel veel profijt beleefd aan de ondersteuning vanuit de culturele sfeer.’

Emma van Noort - He Painted Clouds. foto: Steven Maybury

Kunst inzetten om de voelbaarheid van het belang van mensenrechten te versterken. Hoe willen jullie dat gaan doen?

Frans: ‘We voelden het risico dat onze wandeling heel historisch zou worden. Stadsrechten, kiesrecht voor iedereen, dat zijn zaken van vroeger maar mensenrechten zijn vandaag de dag onderwerp van een enorm debat. Kunst is een goede vertaalslag om uit te drukken wat voor spanning maatschappelijke vraagstukken kunnen geven.’

Hilde: ‘De kunstenaars interpreteren ieder een bepaald mensenrecht en die blik geeft de mensen die langs wandelen ruimte om ook weer een eigen interpretatie te geven. Lezen over mensenrechten doet een appèl op je hersenen, kunst doet meer een beroep op je gevoel. Het spreekt op een andere manier aan.’

Mensenrechten beleven met je hersenen en kunst beleven met je hart: hopelijk ontstaat op deze route een kruisbestuiving.

Hilde: ‘Zeker, en ik hoop dat de route op zichzelf verrassend is. Er is ontzettend veel in Leiden dat met mensenrechten te maken heeft. Oorspronkelijk hadden we het ambitieuze plan om voor ieder punt op de route een kunstwerk te laten maken maar we wilden wel kwaliteit. Je wilt de kunstenaars belonen voor hun werk, dat is ook een recht. We willen werken die echt opvallen, die fungeren als markeringspunten in de route.’

Drie kunstenaars zijn het geworden: Emma van Noort, Izaak Zwartjes en Inge Reisberman. Hebben zij zelf hun locaties gekozen?

Hilde: ‘Ze mochten hun voorkeur uitspreken tussen locaties die wij al hadden gekozen.’

Frans: ‘We hebben gekeken naar de spreiding en zijn vervolgens met de locaties gaan praten want die organisaties hebben natuurlijk ook hun voorkeuren. Het technische aspect wordt ook nog heel wat. Een afgezaagde boot als symbool voor vluchtelingen bij het Kamerlingh Onnes Gebouw…’

Izaak Zwartjes bij een eerder werk

Daarover heb ik inderdaad al flink wat opwinding gehoord in de stad.

Frans: ‘Het gaat wel even een ding worden.’

Hilde: ‘Het zijn praktische dingen. Je kunt waarschijnlijk niet een paar flinke bouten in een monument als het KOG boren. Hoe we dat gaan doen, dat moeten we nu bepalen. Evenals het werk dat bij de oude Universiteitsbibliotheek komt, dat moeten we goed in de grond zetten zodat het niet kan omwaaien en natuurlijk mogen we geen leidingen raken. Die praktische zaken regelen de kunstenaars zoveel mogelijk zelf met de locaties, wij houden een oogje in het zeil en stellen ons dienstbaar op.’

Hebben jullie een persoonlijke favoriet?

Hilde: ‘Dat is wel flauw hè, om een voorkeur uit te spreken. Het zijn alle drie bijzondere werken op bijzondere plekken. Het werk bij het KOG kan behoorlijk spectaculair worden. Een statig gebouw en daar komt dan Izaak Zwartjes, die niet bepaald bekend staat om zijn statige objecten, iets heel bijzonders maken. Het object met de spiegels bij de oude UB, gemaakt door Emma van Noort, kan heel dromerig worden.’

Frans: ‘Die omgeving is ook prachtig, dat gaat met die spiegels een enorm effect hebben. In De Bakkerij komt dan weer een prachtig werk van Inge Reisberman. Het wordt een compleet andere ervaring wanneer je daar naar binnen treedt, je loopt echt door een kunstwerk heen. Ik zou iedereen aanraden om sowieso langs de drie plekken met kunstwerken te lopen.’

De begeleidende teksten bij de route worden geschreven door stadshistoricus Cor Smit. Is hij ook bij het artistieke aspect betrokken?

Frans: ‘Bij de kunst niet, maar hij is als stadshistoricus wel enorm betrokken bij het actuele politieke debat. In zijn teksten maakt hij graag verbinding tussen het heden en verleden, hij geeft vanuit het heden aan waarom het verleden belangrijk is. Het worden absoluut geen statische historische omschrijvingen.’

Ik heb nu al heel veel geleerd door me in jullie project te verdiepen. Dat er op het Kort Rapenburg vroeger een abortuskliniek zat wist ik bijvoorbeeld helemaal niet en nu denk ik daar altijd even aan als ik erlangs loop.

Hilde: ‘Dat is één van de dingen die me het meeste raken. In de tijd dat die kliniek daar zat, eind jaren 70 begin jaren 80, kon je door de stad lopen en vanuit een auto gevraagd worden om de weg naar het Kort Rapenburg. Soms in het Duits of in het gebroken Engels, zelfs mensen uit Spanje. Dan wist je meteen waarvoor ze kwamen. Mensen die duizenden kilometers rijden: dan voel je pas echt wat het betekent om in een stad te wonen met een abortuskliniek op de hoek van de straat.’

De MensenRechtenKunstroute beleven kan vanaf 18 juli in de Leidse binnenstad.